Satranç çözüldü mü?

“Çözülmüş” ne demek?

Oyun kuramında üç düzey var. Başlangıç pozisyonundan kusursuz oyunda kimin kazandığı biliniyorsa oyun en zayıf anlamda çözülmüştür; bu sonuca başlangıçtan ulaştıran bir strateji de biliniyorsa zayıf biçimde çözülmüştür; ortaya çıkabilecek her pozisyonda en iyi hamle biliniyorsa güçlü biçimde çözülmüştür. İngiliz daması (checkers) 2007’de Jonathan Schaeffer’in ekibi tarafından zayıf biçimde çözüldü: kusursuz oyunda sonuç beraberlik. Satranç ise bu düzeylerin hiçbirinde çözülmüş değil.

Bilgisayarlar neyi çözdü?

Oyun sonları geriye doğru, mattan başlanarak çözülebiliyor. Oyun sonu tabloları belli taşlarla kurulabilecek her pozisyonu listeliyor ve her biri için kusursuz oyunda sonucun galibiyet mi, beraberlik mi, yenilgi mi olduğunu kaydediyor. Şahlar dahil en fazla yedi taşlı bütün pozisyonlar çözüldü: 423.836.835.667.331 tane. İlk tam yedi taşlı takım 2012’de Moskova Devlet Üniversitesi’nin Lomonosov süper bilgisayarında hesaplandı ve yaklaşık 140 terabayt tuttu; 2018’de hazırlanan Syzygy tabloları aynı sonuçları 18,4 terabayta sığdırıyor.

Bulunanların bir kısmı insan sezgisinin çok ötesinde. Yedi taşlı bir pozisyonda 549 hamlede zorunlu mat var; sekiz taşlı bir pozisyonda ise kazanan tarafın bir taş alarak ya da terfiyle ilerleme kaydedebilmesi için bile 584 hamle geçmesi gerekiyor. Sekiz taşlı tablolar, yani yaklaşık 3,8 × 10¹⁶ pozisyon üzerinde 2021’den beri çalışılıyor; ilk kısmi takım 2025’te Lichess’te yayımlandı.

Bütün oyun neden ulaşılmaz?

Satrançta yaklaşık 4,8 × 10⁴⁴ yasal pozisyon var (bkz. satrançta kaç pozisyon var), İngiliz damasında ise yaklaşık 5 × 10²⁰: neredeyse 10²⁴ kat fark. Claude Shannon 1950’de, her mikrosaniyede bir pozisyona bakan bir makinenin yalnızca ilk hamlesini kaba kuvvetle seçmesinin yaklaşık 10⁹⁰ yıl süreceğini hesapladı. Damayı çözen Jonathan Schaeffer de satranç için kuantum bilgisayarlar gibi bir sıçrama gerektiğini söylüyor.

Bu, satrancın ilke olarak çözülemeyeceği anlamına gelmiyor: bir kanıt, tıpkı damadaki gibi, her pozisyona bakmayı gerektirmeyebilir. Ama bugün bunu nasıl yapacağını kimse bilmiyor.

Satranç beraberlik mi?

Kusursuz oyunun beraberlikle biteceği sık sık tahmin ediliyor, ama bunu kimse kanıtlayamadı. Satranç çözülmediği sürece, bu sitedeki her açılış, Sicilya Savunması’ndan Bongcloud Atağı’na kadar, kesin konuşmak gerekirse hâlâ açık bir soru.

Sık sorulan sorular

Satranç bir gün çözülecek mi?

Bugün bilinen hiçbir teknolojiyle değil. Yalnızca yedi taşlı oyun sonları bile bir süper bilgisayar gerektirdi; bütün oyunda ise onlardan yaklaşık 10³⁰ kat daha fazla pozisyon var.

Bilgisayarlar her insanı yenebilir mi?

Evet. Bilgisayarlar, Deep Blue’nun 1997’de Garri Kasparov’a karşı maçı kazanmasından beri dünya şampiyonlarını yeniyor (o maçın son oyunu burada) ve bugünkü motorlar her insandan çok daha güçlü. Ama insanlardan çok daha iyi oynamak, kusursuz oynamak demek değil.

Dama çözüldü mü?

İngiliz daması evet: 2007’de Jonathan Schaeffer’in ekibi kusursuz oyunda sonucun beraberlik olduğunu kanıtladı.